ÜRETİMİN ARKASINDAKİLER

Bekir Hervenik-Fındık Ağacı Sepeti Üreticisi

Moyy Atölye koleksiyonunda yer alan fındık ağacı sepetler, Rize’nin Çayeli ilçesinde yaşayan usta sepetçi Bekir Hervenik tarafından üretiliyor. Bekir usta bu zanaatı babasından ve dedesinden öğrenmiş. Çocukluğundan itibaren bu üretimin içinde büyümüş ve hayatının büyük bölümünü fındık ağacından sepet örerek geçirmiş. Bugün Karadeniz’de bu geleneği sürdüren az sayıdaki ustalardandan biri.

Sepetçilik Karadeniz’de doğayla ilişkili eski bir meslek. Fındık ağacı bu coğrafyada kendiliğinden yetişir. Dalları esnek ve çalışması kolaydır. Ağaç budandığında zayıflamaz; aksine kendini yeniler. Bu nedenle sepet yapımı doğaya zarar veren bir üretim değil, ağacın doğal döngüsüyle uyumlu bir üretim biçimidir.

Karadeniz’in dik ve engebeli arazisinde çalışmak için gelişmiş bu sepetlerin birçok işlevsel özelliği vardır. Çoğu küçük ayaklar üzerinde durur ve doğrudan yere temas etmez; böylece nemli toprakla temas ederek zarar görmez. Formları insan bedenine göre şekillenmiştir. Yük omurga boyunca dengeli bir şekilde dağılır ve taşıyan kişinin hareketini kolaylaştırır. Bu sepetler nesiller boyunca çay toplamak, tarım ürünleri taşımak ve günlük işler için kullanılmıştır.

Bekir Usta’nın üretim süreci doğayla uyumlu bir ritimle ilerler. Önce doğru ağaç seçilir ve dallar budanır. Sepetler dallar henüz tazeyken örülür; çünkü bu dönemde dallar en esnek halindedir. Gerekirse dallar hafifçe nemlendirilir, böylece hem örme işlemi kolaylaşır hem de dalların kırılması engellenir.

Sepet tamamlandıktan sonra da bakım süreci devam eder. Çok ağır yük taşınacağı zaman sepet hafifçe nemlendirilir; çünkü tamamen kuruyan dallar zamanla çatlayabilir. Öte yandan fazla nem de sepete zarar verebilir. Bu nedenle Karadeniz’de kış aylarında sepetler genellikle ateşin yanında ters çevrilerek saklanır. Böylece içlerindeki nem yavaşça uzaklaşır ve ateşin dumanı ahşabı doğal bir şekilde güçlendirir.

Bugün bu zanaatı sürdüren usta sayısı oldukça azdır. Bekir Hervenik bu geleneğin son temsilcilerinden biridir. Yıllardır bilgisini gelecek kuşaklara aktarmaya ve öğretmeye çalışıyor; özellikle kadınlarla birlikte çalışarak bu zanaatin devam edebilmesi için çaba gösteriyor. Ancak modern yaşamın hızında, sabır ve fiziksel emek gerektiren bu tür üretimler giderek daha az kişi tarafından tercih ediliyor.

Moyy Atölye ile Bekir Usta arasındaki ilişki yalnızca bir üretim ilişkisi değil. Yıllar içinde gelişen bu iş birliği, bu zanaatin yaşamaya devam edebilmesi için birbirinin yanında durmayı da içeriyor.

Moyy Atölye olarak geleneksel üretimleri yalnızca korumayı değil, onların özünü kaybetmeden gündelik hayatın içine yeniden yerleştirmeyi önemsiyoruz. Bekir Usta’nın zanaati de bu yaklaşımın önemli bir parçası.

Bekir Usta için sepet örmek yalnızca bir meslek değil, bir yaşam biçimi. Tekrar eden hareketlerin ritmi içinde zihin sakinleşir, düşünceler durulur. Bu nedenle onun için sepet yapmak neredeyse bitmeyen bir meditasyon gibi.